VIEREN,
TUSSEN HET ALLEDAAGSE EN HET BIJZONDERE
ALLERHEILIGEN:
Bruggen bouwen
Les 1: Wie bouwt bruggen tussen mensen? (Oscar Romero)
1. Openingsmoment: losse stenen en bruggen bouwen
Kijktafel
Verwonderingsgesprek
Lkr wijst naar de stenen:
- Wat zie je?
- Wat kun je met stenen doen?
- Zou je met stenen ook iets kunnen verbinden?
- Wanneer hebben mensen een brug nodig?
Lesaankondiging: Allerheiligen
Binnenkort vieren we in de Kerk Allerheiligen (op 1 november). Dan denken we aan mensen die iets bijzonders betekend hebben voor anderen.
Vandaag ontmoeten we iemand die bruggen probeerde te bouwen tussen mensen die ver van elkaar verwijderd waren.
- Korte stilte
2. Het verhaal van Oscar Romero
Extra filmpje Oscar Romero
Verdiepingsgesprek
- Wat raakte jou in dit verhaal?
- Wat vond je mooi?
- Wat vond je moeilijk of vreemd?
Bruggenbouwer
- Welke brug probeerde Romero te bouwen?
- Tussen wie was er een kloof?
Schuring
- Waarom vonden sommige mensen Romero misschien lastig?
- Waarom bleef hij toch spreken?
- Zou jij zo moedig durven zijn?
Levensbeschouwelijke verdieping
- Waar haalde Romero volgens jou zijn kracht vandaan?
- Wat bezielde hem?
- Waarom ervaren sommige mensen God juist dichtbij mensen die lijden?
- Waarom noemen sommige mensen iemand zoals Romero "heilig"?
- Moet een heilige perfect zijn?
3. Van Romero naar ons leven
Kringgesprek
Ook vandaag zijn er mensen die bruggen bouwen.
- Wie brengt volgens jou mensen dichter bij elkaar?
Verdiepende vragen
- Wat doet die persoon waardoor mensen dichter bij elkaar komen?
- Wat maakt die persoon bijzonder?
- Heb je zelf als eens iemand geholpen om een brug te bouwen?
4. Bruggenbouwers vandaag: Auxilia
In Limburg is er een vrijwilligersorganisatie die ook bruggen bouwt: Auxilia.
Zij helpen leerlingen die anders moeilijkheden op school: bv. als iemand thuis geen hulp heeft, of als iemand nieuw is in België en de taal nog niet goed kent.
Vrijwilligers geven huiswerkbegeleiding, oefenen vakken, helpen met taal en dat vaak één of 2 uur per week. Zo zorgen ze dat kloofjes kleiner worden, dat kinderen weer meedoen en dat niemand op school 'achterblijft'.
Filmpje: Een hart voor Limburg - Huiswerkbegeleiding Auxilia
Voorbeelden
Gesprek
- Welke brug bouwt de organisatie Auxilia? Tussen wie?
- Welke problemen proberen zij kleiner te maken?
- Waarom is dat belangrijk?
Verbindende vraag
- Wat hebben Auxilia en Romero gemeen?
Achtergrondinformatie over Auxilia vzw Regio Limburg
- Auxilia helpt mensen – kinderen, jongeren, zelfs volwassenen – met beperkte kansen, vooral als de gewone schoolondersteuning niet volstaat.
- Vele vrijwilligers zetten wekelijks 1 à 2 uur in om huiswerk te begeleiden, vakken (bv. wiskunde, Nederlands) te oefenen, of gewoon om te oefenen wat moeilijker gaat.
- De hulp is vaak individueel (één-op-één) en op maat van de leerling.
- Je hoeft niet noodzakelijk al veel ervaring te hebben als vrijwilliger: belangrijker zijn geduld, interesse, bereidheid om te luisteren en samen te werken.
- Voorbeelden van wie geholpen wordt: leerlingen met achterstand in vakken, nieuwkomers met taalproblemen, jongeren die hun diploma willen behalen via examencommissie
5. Ritueel: Een weg van stenen groeit
Voorbereiding
- Op de kijktafel liggen nog steeds de losse stenen + de afbeelding van de brug
Het ritueel
Bruggen ontstaan niet in één keer.
Mensen leggen stap voor stap een weg naar elkaar.
Vandaag beginnen ook wij zo'n weg.
- Elke ll krijgt of neemt een steen.
Stiltevraag
- Voor wie of waarvoor zou jij graag een brug willen helpen bouwen?
Voorbeelden mogen in stilte worden gehouden:
- voor iemand die alleen is;
- voor mensen die ruzie hebben;
- voor iemand die het moeilijk heeft;
- voor een vriend;
- voor een familielid.
Om de beurt leggen de lln hun steen neer.
- Samen ontstaat een eenvoudige lijn of weg van stenen.
Afsluitende woorden
Toen we begonnen lagen hier alleen losse stenen.
Nu groeit er een weg.
Misschien groeien bruggen altijd zo:
steen voor steen,
mens na mens.
6. Verstilling en slot
- Lln kijken naar de weg van stenen.
Sommige mensen laten iets zien van moed.
Sommige mensen laten iets zien van liefde.
Sommige mensen brengen anderen dichter bij elkaar.
Misschien ontdekken mensen daarin soms iets van God of van een groot Mysterie.
Les 2: Bruggen bouwen over verschillen heen (Kateri Tekakwitha)
1. Openingsmoment: een brug groeit verder
Kijktafel
Stil worden & kijken
- De lln kijken naar de stenen weg.
Vorige keer ontdekten we hoe bruggen kunnen groeien tussen mensen. Vandaag ontmoeten we iemand die leefde tussen verschillende werelden.
Korte vragen
- Wat herinner je je nog van de bruggen uit vorige les?
- Wanneer zijn mensen verschillend?
- Is het gemakkelijk of moeilijk om mensen te begrijpen die anders zijn dan jij?
2. Het verhaal van Kateri Tekakwitha
Extra filmpje over Kateri (in het Engels)
3. Verdiepingsgesprek
Eerste reacties
- Wat raakte jou in dit verhaal?
- Wat vond je mooi?
- Wat vond je moeilijk?
Verschillen
- Tussen welke groepen leefde Kateri?
- Waarom zouden die groepen elkaar niet vertrouwen?
Verbinding
- Waarom bleef Kateri toch proberen mensen dichter bij elkaar te brengen?
- Wat zou er gebeurd zijn als Kateri alleen naar haar eigen groep had gekeken?
- Wat zou haar geholpen hebben om niet op te geven?
Levensbeschouwelijke verdieping
- Is het gemakkelijk om tussen verschillende groepen te staan?
- Waarom zouden sommige mensen Kateri heilig noemen?
- Kunnen mensen iets van God ontdekken in iemand die verbinding brengt?
4. Bruggenbouwers tussen verschillende levensbeschouwingen vandaag
Lkr toont één foto
- Een gezamenlijke iftar waarbij mensen van verschillende levensbeschouwingen samen aan tafel zitten.
- Paus Franciscus en de grootimam van Al-Azhar die elkaar ontmoeten.
©Hans Otten
De belangstelling voor de open iftar van de Geelse moslimgemeenschap was zondagavond bijzonder groot, met meer dan 170 deelnemers.
©Reuters
Paus Franciscus ontmoet Ahmed El-Tayeb, groot-imam van de toonaangevende Al Azhar-universiteit in Caïro, in 2017. 'Juist omdat die instelling ook religieus en conservatief is, kan zij een dam vormen tegen het extremisme', schrijft De Volder.
Deze mensen geloven niet allemaal hetzelfde. Toch kiezen ze ervoor om elkaar te ontmoeten en met elkaar in gesprek te gaan.
Gesprek
- Waarom zouden mensen elkaar ontmoeten als ze verschillend zijn?
- Moet je hetzelfde geloven om elkaar te begrijpen?
- Wat kan groeien wanneer mensen echt naar elkaar luisteren?
- Wat hebben deze mensen gemeen met Kateri?
5. Verbeelding: de halve brug
Inleiding
- Elke ll krijgt een kaartje met een halve brug.
Kateri leefde tussen verschillende werelden. Mensen dachten niet hetzelfde, geloofden niet hetzelfde en vertrouwen elkaar niet altijd.
Toch bleef zij zoeken naar verbinding.
We zagen ook mensen die vandaag bruggen proberen te bouwen tussen verschillende levensbeschouwingen. Ze ontmoeten elkaar, luisteren naar elkaar en gaan met elkaar in gesprek.
Maar een brug ontstaat niet vanzelf.
Kijk nog eens goed naar deze brug.
Ze is nog niet af.
Gesprek
- Wat ontbreekt er aan deze brug?
- Kun je met een halve brug aan de overkant geraken?
- Wat hebben mensen nodig om elkaar écht te ontmoeten wanneer ze verschillend zijn?
Opdracht
Maak de brug verder af.
Denk na over wat mensen helpt om elkaar te begrijpen, ook als ze verschillend zijn. Je mag tekenen, schrijven of symbolen gebruiken.
Verbinding met de ingrediënten
Tijdens het werken loopt de lkr rond en stelt vragen zoals:
- Wat heeft jouw brug met Kateri te maken? (christelijke traditie)
- Wat zie je bij de ontmoeting tussen de paus en de groot imam of bij de iftar? (pluraliteit)
- Waar heb jij dit zelf al meegemaakt? (leven van het kind)
Korte deelronde
Enkele lln tonen hun brug.
- Wat heb jij toegevoegd?
- Waarom koos je daarvoor?
- Hoe helpt dit mensen dichter bij elkaar komen?
Overgang naar het ritueel
In les 1 groeide er een weg van stenen.
Vandaag hebben jullie ook verder gebouwd aan bruggen.
Niet met stenen, maar met ideeën, woorden en dromen.
6. Ritueel: De brug groeit verder
Het ritueel
- De lln brengen hun halve brug naar de kijktafel.
- Om de beurt leggen ze hun kaartje bij de stenen weg.
Vorige les groeide er een weg van stenen.
Vandaag groeit er ook een brug van woorden, ideeën en dromen.
Kleine stappen kunnen mensen dichter bij elkaar brengen.
7. Verstilling en slot
- Samen kijken de lln naar de kijktafel.
Verschillen hoeven geen muren te worden. Ze kunnen ook een uitnodiging zijn om elkaar te ontmoeten. Misschien zien mensen iets van God wanneer mensen elkaar niet opgeven, maar elkaar blijven zoeken.
- Korte stilte.
- De kaars blijft nog even branden.
Les 3: Ontmoeten zonder hetzelfde te zijn
(Franciscus van Assisi en de sultan)
1. Openingsmoment: De brug groeit verder
Kijktafel
Inlevingsmoment/meditatie
- Lln kijken naar de kijktafel.
Onze brug groeit steeds verder. Eerst waren er stenen. Daarna kwamen er bruggen bij. Vandaag ontdekken we hoe mensen bruggen kunnen bouwen, zelfs wanneer ze heel verschillend zijn.
Korte visualisatie
- lln sluiten eventueel de ogen.
Stel je voor dat je voor een grote kloof staat.
Aan de overkant staat iemand die anders denkt dan jij.
Misschien gelooft die persoon iets anders.
Misschien ken je die persoon niet goed.
Je voelt dat het spannend is.
Dan verschijnt er langzaam een brug.
Stap voor stap groeit ze.
Durf jij oversteken?
- Korte stilte.
- De lln maken met hun handen een brugvorm.
2. Het van Franciscus en de sultan
Extra filmpje: Franciscus en de sultan
3. Verdiepingsgesprek
Eerste reacties
- Wat vond je bijzonder aan dit verhaal?
- Wat verraste je?
- Wat vond je moeilijk?
Verschillen
- Waarom was Franciscus bang om naar de sultan te gaan?
- Wat zou er gebeurd zijn als Franciscus de sultan nooit had ontmoet?
- Waarom is het soms moeilijk om iemand te ontmoeten die anders denkt of gelooft?
Verbinding
- Waarom ging Franciscus toch?
- Wat verbond Franciscus en de sultan?
- Moeten mensen hetzelfde geloven om elkaar te begrijpen?
Levensbeschouwelijke verdieping
- Wat zou er gebeurd zijn als Franciscus niet was gegaan?
- Waarom zouden sommige mensen Franciscus een heilige noemen?
- Kunnen mensen iets van God ontdekken wanneer mensen kiezen voor vrede in plaats van strijd?
- Waarom zou vrede voor sommige mensen iets heiligs kunnen zijn?
4. Muzikale ervaring: Een brug van klanken
Introductie
Franciscus bouwde een brug door iemand te ontmoeten.
Ook vandaag bouwen mensen bruggen tussen verschillende levensbeschouwingen.
Soms gebeurt dat met muziek.
Luistermoment: Prayers for Peace - Nani Vazana feat. Alice Hoolsema & Hicham Laraari
Luisteropdracht
- Welke sfeer hoor je?
- Wat doet deze muziek met jou?
- Tussen wie zou deze muziek een brug kunnen slaan?
Kort gesprek
- Waarom kan muziek mensen verbinden?
- Moeten mensen dezelfde taal spreken om geraakt te worden door muziek?
- Wat hebben deze muzikanten gemeen met Franciscus?
5. Verbeelding: De halve regenboog
Inleiding
- Elke ll krijgt een kaartje met een halve regenboog.
Franciscus ontmoette de sultan.
De muzikanten zochten vrede met muziek.
Mensen bleven verschillend.
Toch groeide er verbinding.
Deze regenboog is nog niet af.
Gesprek
- Wat ontbreekt er nog?
- Wanneer wordt een regenboog volledig?
- Wat hebben mensen nodig om verbonden te blijven ondanks verschillen?
Opdracht
Maak de regenboog verder af.
Voeg kleuren, woorden, symbolen of tekeningen toe die mensen helpen samenleven ondanks verschillen.
Verweving van de ingrediënten
Tijdens het werk loopt de lkr rond.
- Wat heeft jouw regenboog met Franciscus te maken?
- Wat zie je terug in de muziek?
- Waar heb jij dit zelf al meegemaakt?
Deelronde
- Wat heb je toegevoegd?
- Waarom koos je daarvoor?
- Hoe helpt dit mensen verbonden te blijven?
6. Ritueel: De regenboog groeit mee
Het ritueel
- De lln brengen hun halve regenboog naar de kijktafel.
- Ze leggen hun kaartje bij de stenen weg, de brugkaartjes, de afbeelding van Franciscus met de sultan.
Eerst groeide er een weg van stenen.
Daarna kwamen er bruggen bij.
Vandaag groeit er ook een regenboog.
Een regenboog van ontmoeting, respect en vrede.
7. Verstilling en slot
- Lln kijken naar de kijktafel.
Franciscus en de sultan bleven verschillend.
Toch kozen ze voor ontmoeting.
Misschien worden bruggen niet gebouwd doordat verschillen verdwijnen.
Misschien groeien bruggen wanneer mensen elkaar blijven ontmoeten.
Misschien ontdekken mensen daarin iets van God.
- Korte stilte.
- De kaars blijft nog even branden.
Les 4: Bruggen van licht (ritueel)
1. Binnenkomen in stilte
Kijktafel
- brugafbeelding
- stenen weg uit les 1
- brugkaartjes uit les 2
- regenbogen uit les 3
- afbeeldingen van Romero, Kateri Tekakwitha en Franciscus van Assisi
Welkom
Welkom. Vandaag sluiten we onze reis samen af.
We hebben verhalen gehoord van mensen die bruggen bouwden.
We hebben nagedacht over verschillen, ontmoeting en verbondenheid.
Vandaag brengen we alles samen: stenen, bruggen, regenbogen en licht.
Vandaag hoeven we niets nieuws meer te leren.
Vandaag mogen we vieren wat gegroeid is.
- Korte stilte
2. We herinneren ons de bruggenbouwers
Oscar Romero
Oscar Romero gaf een stem aan mensen die niet gehoord werden.
- Welke brug bouwde Romero?
Misschien bouwde Romero een brug tussen mensen zonder stem en mensen met macht.
Kateri Tekakwitha
Kateri Tekakwitha leefde tussen verschillende werelden en bleef verbinding zoeken.
- Welke brug bouwde Kateri?
Misschien bouwde Kateri een brug tussen verschillende werelden en tussen mensen en natuur.
Franciscus en de sultan
Franciscus koos voor ontmoeting in plaats van strijd.
- Welke brug bouwde Franciscus?
Misschien bouwde hij een brug tussen mensen die elkaar als vijanden zagen.
Verbindende vraag
- Wat hebben deze 3 heiligen gemeen?
- Wat maakt iemand tot een bruggenbouwer?
- Korte stilte.
3. Onze stenen, bruggen en regenbogen
Verwijzen naar de symbolen van de vorige lessen.
Gesprek
- Wat herinner je je van de stenen weg?
- Wat schreef of tekende je op jouw brugkaart?
- Wat voegde je toe aan jouw regenboog?
Verbinding
In de voorbije lessen bouwden we stap voor stap mee.
Eerst kwam er een weg van stenen.
Daarna groeiden er bruggen.
Daarna kwamen er regenbogen.
Vandaag brengen we alles samen.
- De lln leggen hun brugkaartjes en regenbogen bij de kijktafel indien die nog niet aanwezig zijn.
4. Hoofdritueel: Het licht over de brug
Grote centrale kaars
Er zijn mensen die licht brengen.
Ze bouwen bruggen tussen verdriet en hoop,
tussen ruzie en vrede,
tussen mensen die verschillend zijn.
Soms merken we dat licht ook in onszelf.
Theologiserende impuls
Dit licht komt uit een bron die groter is dan wijzelf.
Sommigen noemen die bron God.
Sommigen spreken over een Mysterie.
Misschien ervaren mensen die bron wanneer mensen licht brengen voor elkaar.
Drie lichtjes voor de heiligen
3 kinderen steken beurtelings de kaarsen van de heiligen aan bij de centrale kaars
- De juf zegt:
Dit licht is voor alle bruggen van rechtvaardigheid. Zoals bij Romero.
Dit licht is voor alle bruggen van verbondenheid met mensen, natuur en verschillende werelden. Zoals bij Kateri.
Dit licht is voor alle bruggen van ontmoeting en vrede. Zoals bij Franciscus.
De lln brengen hun licht met muziek
- Hier start het lied: Prayers for Peace – Nani Vazana feat. Alice Hoolsema & Hicham Laraari.
In dit lied zingen mensen uit verschillende landen en geloven samen voor vrede. Terwijl het lied klinkt, mag jij ook jouw licht brengen.
Jullie mogen nu zelf een lichtje nemen (led).
Doe het lichtje aan bij de kaars van de heilige waar jij je het meest verbonden mee voelt.
Leg het lichtje bij jouw brugkaartje of regenboog, op of naast de brug.
Denk na over iemand of iets waarvoor jij een brug wil bouwen.
Je mag fluisteren: OF het in je hart zeggen.
Ik wil een brug zijn voor ...
We doen dit rustig, één voor één.
Blijf stil terwijl de muziek speelt.
- Lln plaatsen hun lichtjes één voor één.
- Lkr bewaakt de stilte en laat het lied uitfaden zodra iedereen klaar is.
5. Slotmoment & verstilling
- Wanneer alle lichtjes branden, zegt de lkr:
Hier liggen stenen, bruggen, regenbogen en licht.
Samen met Romero, Kateri, Franciscus en zoveel andere mensen bouwen wij verder aan bruggen.
Theologiserende vraag
- Waarom zouden mensen soms zeggen dat een bruggenbouwer iets van God laat zien?
Afsluiting
Misschien hebben ook wij vandaag een kleine brug gebouwd.
Misschien hebben we iets laten zien van wat bruggenbouwers doen.
Moge het licht dat hier brandt met ons meegaan.
- Korte stilte.